پایان نامه های سری دهم

شناسایی مدل های تدریس اثربخش و پیشنهاد مدل مناسبی برای تدریس اثربخش …

فصل پنجم
یافته های پژوهش

در این فصل محقق با عنایت به مطالعات صورت گرفته در طول پژوهش و نیز بر اساس تجزیه و تحلیل داده های آماری در فصل چهارم به انعکاس نتایج پژوهشی می پردازد.
۱-۵-خلاصه ای از یافته های پژوهش
سوال اول:
مدل مناسب برای تدریس اثربخش کدام است؟
جهت بررسی و پاسخ دادن به سوال شماره یک، همان طور که در فصل چهارم آورده شد، این سوال در ابتدا راهبردهای تدریس بر اساس مطالعات و مبانی نظری پژوهش واسناد و منابع کتابخانه ای و الکترونیکی تعیین شد بعد از انجام این مرحله به مولفه های جدیدی از این مبانی دست یافتیم .سپس با استفاده از مولفه های موجود در مدل تدوین شده، پرسشنامه محقق ساخته تهیه شد تا از طریق بررسی نظرات اساتید مشخص شود که آیا مدل تدوین شده به صورت تجربی و در موقعیت واقعی دارای اعتبار است. به عبارت دیگر پرسشنامه بر اساس مقیاس پنج درجه ای لیکرت ساخته شد، تا از طریق ارزیابی تدریس اساتید توسط خودشان مشخص شود که آیا مدل تدوین شده در موقعیت تجربی توسط اساتید مورد استفاده قرار می گیرد.در مدل مورد نظر برای تدریس اثربخش چهار مولفه اصلی تعیین گردید که هر یک از این مولفه ها دارای زیر مولفه های هستند که مشخص کننده ویژگی های تدریس اثربخش می باشد.مولفه اول در مدل تدریس اثربخش توانایی طراحی درس می باشد که شامل:۱-تعیین اهداف دقیق می باشد که منظور از این شاخص مشخص شدن اهداف درس به صورت کلی و تبدیل این اهداف به اهداف جزئی می باشد تا از این طریق مسیر راه به درستی مشخص شود.۲-تعیین انتطارات از یادگیرندگان که در این شاخص قبل از شروع درس باید انتظارات موجود از دانشجویان به صورت دقیق و کامل مشخص گردد تا هر یک از دانشجویان تکلیف خود را برای درس موجود بدانند.۳-رعایت منطقی مطالب به چگونگی ارائه مطالب اشاره می کند این که شروع و پایان درس به چه صورت انجام گیرد و سطح ارائه درس از جزئیات به کلیات یا برعکس آن صورت گیرد می تواند در نحوه ارائه موثر استاد تاثیر خاصی بگذارد.۴-تعیین پیش نیاز های اساسی به مشخص کردن نکاتی که قبل ازارائه درس جدید ضروری می باشد می پردازد مشخص شدن پیش نیازها به تفهیم بهتر مطالب کمک می کند.۵-توانایی تطبیق محتوا با نیازهای دانشجویان به انطباق محتوای مورد نظر با نیازهای دانشجویان می پردازد محتوا اگر با نیازها همخوانی داشته باشد علاقه دانشجویان به یادگیری مطالب و محتوای مورد نظر بیشتر خواهد شد.
مولفه دوم در مدل تدریس اثربخش توانایی حرفه ای می باشد که شامل:۱-بکارگیری شیوه های تدریس متنوع می باشد، از مراحل مهم طراحی آموزشی، انتخاب روش تدریس است. معلم بعد از انتخاب محتوی و قبل از تعیین وسیله، باید خط مشی و روش مناسب تدریس خود را انتخاب کند .استفاده از روش های متنوع در جذاب تر کردن نحوه ارائه درس و افزایش یادگیری دانشجویان موثر است.۲-کاربرد مواد و منابع آموزشی مناسب در این مولفه استفاده از وسایل و شرایط فیزیکی مناسب باعث افزایش یادگیری و همچنین تسهیل فرایند یادگیری دانشجویان می شود.۳-تدارک شرایط فیزیکی کلاس حفظ آرامش و نظم کلاس از جمله نکات اساسی در امر یادگیری می باشد،عدم وجود سروصدا،گرمایش و سرمایش کلاس و نبود هرگونه عامل مخل باعث ارتقا سطح یادگیری می شود.۴-اعطای آزادی عمل مناسب به یادگیرندگان،در این مولفه با آزادی دادن به دانشجویان می توان در اداره کلاس وهمچنین بالا بردن سطح یادگیری دانشجویان به تسهیل امر یادگیری کمک کرد.۵-ترغیب یادگیرندگان به فعالیت های مشارکتی،در این مولفه می توان با روش های تدریس گروهی دانشجویان را ترغیب کرد تا با کمک دیگران فعالیت های خود را انجام دهند و به این ترتیب با مشارکت یکدیگر به هر چه بهتر انجام دادن تکالیف کمک کنند این مشارکت بین دانشجویان باعث تسهیل امر یادگیری می شود.
مولفه سوم در مدل تدریس اثربخش صلاحیت های فردی و روابط انسانی می باشد که شامل:۱-تعامل مدرس با همکاران،در این شاخص مدرس با کمک همکاران به شناخت نقاط قوت و ضعف خود می پردازد و با استفاده از مطالبی که همکاران خود می دانند می توانند در امر یاددهی و یادگیری به صورتی موثر ظاهر شده و باعث تسهیل امر یادگیری دانشجویان شود.۲-تعامل مدرس با یادگیرندگان،در این مولفه همکاری بین استاد و دانشجویان یک نوع تعامل دوطرفه ایجاد می کند که باعث تقویت روحیه و بالا رفتن اعتماد به نفس دانشجویان می گردد و همچنین باعث افزایش سطح یادگیری آنها می شود.۳-مدیریت حرفه ای کلاس، در این مولفه نظم وانظباط در کلاس درس یکی از شاخص های مهم برای تدریس اثربخش خواهد بود،مدیریت استاد در کلاس باعث شکل گیری این خصوصیت درکلاس می شود اگر استاد به درستی نتواند در کلاس مدیریت کند امر تدریس با مشکل روبرو شده و هرج و مرج ایجاد خواهد شد.۴-ویژگی های ظاهری مدرس،دراین مولفه وضعیت ظاهری استاد به عنوان یک مولفه تاثیر گذار به هنگام ورود به کلاس مطرح می باشد از آنجا که استاد خود به نوعی به عنوان الگویی برای دانشجویان مطرح است وضعیت ظاهری او بسیار در امر تدریس موثر می باشد.۵-حفظ روابط انسانی با یادگیرندگان ،یکی از مولفه های مهم نحوه برخورد با دانشجویان می باشد،شخصیت استاد و همچنین رعایت انصاف و عدالت در بین دانشجویان می تواند در تسهیل امر یادگیری بسیار موثر واقع شود.
مولفه چهارم در مدل تدریس اثربخش مهارت های ارزشیابی می باشد که شامل:۱-تعیین میزان تحقق انتظارات از یادگیرندگان،در پایان هر جلسه از تدریس استاد در جهت شناخت میزان تحقق انتظارت باید نوعی ارزیابی انجام دهد تا مشخص گردد که دانشجویان تا چه میزان مطالب تدریس شده را فرا گرفته اند.۲-ارائه بازخورداز نتایج به یادگیرندگان،ارائه بازخورد به موقع از نتایج می تواند به دانشجویان کمک کند تا میزان فراگیری مطالب در هر جلسه از تدریس را بدانند و کمک می کند تا با نقاط قوت و ضعف خود آشنا شوند.۳-ارزیابی مستمر،در این مولفه استاد در کلاس با ارزشیابی در ابتدای شروع درس از طریق ارزشیابی تشخیصی و سپس ارزشیابی تکوینی و در انتهای کلاس از طریق ارزشیابی پایانی می تواند میزان آموخته های دانشجویان را به طور مستمر ارزشیابی کند.۴-مولفه جهارم رعایت عدالت درارزشیابی از دانشجویان است که به این موضوع اشاره دارد که نباید بین دانشجویان تبعیض قائل شد و شرایط یکسانی برای ارزشیابی همه دانشجویان فراهم کرد.۵-برگزاری امتحان دقیق در پایان ترم به این موضوع اشاره دارد که یک امتحان جامع در پایان ترم می تواند سطح آموخته های دانشجویان را به درستی اندازه گیری نماید.
سوال دوم:
آیا مدل تدریس اثربخش تدوین شده، دارای اعتبار سازه ای است؟
نتایج حاصل شده از سوال دوم این پژوهش حاکی از آن است که همه شاخص ها با ۹۵درصد اطمینان می توانند مولفه های تدریس اثربخش را را به صورت معنی دار و مثبت اندازه گیری نمایند.مدل فوق بر اساس داده های تجربی اصلاح شده،به این معنی که بعضی از شاخص های کیفیت تدریس بعد از تحلیل عاملی و با پیشنهاد نرم افزارLISREL و تطابق محتوایی و نظری تغییر کردند.شاخص های موجود در مدل دلفی بعد از تبدیل شدن به داده های تجربی تغییراتی از جمله حذف سوال ۱۳ به دلیل عدم تطابق شاخص مورد نظر در مدل دلفی و داده های تجربی به دست آمده می توان اشاره کرد.
همچنین نتایج تحلیل عاملی اکتشافی به روش مولفه های اصلی نشان می دهد که چهار مولفه توانایی طراحی درس،توانایی حرفه ای،صلاحیت های فردی و روابط انسانی،مهارت های ارزشیابی برای اندازه گیری کیفیت تدریس به صورت معنی دار و با بیش از ۹۵ درصد اطمینان می توانند کیفیت تدریس را بسنجند.
در مولفه توانایی طراحی درس طبق جدول شماره۶-۴ بین سوالات تعیین اهداف دقیق- تعیین انتظارات یادگیرندگان- تعیین پیش نیاز اساسی- رابطه معنی دار شکل گرفته است و در سوال تعیین توالی منطقی مطالب رابطه معنی دار به وجود نیامده است. در مولفه توانایی طراحی درس پایایی مرکب ۰/۴۲۱۲ به دست آمده است.
در مولفه توانایی های حرفه ای طبق جدول شماره ۶-۴ بین سوالات تعیین نظرات دانشجویان- تعیین الگوهای تدریس و یادگیری- شیوهای متنوع تدریس- مشخص کردن مواد و منابع آموزشی- آماده کردن شرایط فیزیکی کلاس- آزادی عمل به دانشجویان رابطه معنی دار شکل گرفته است و در سوال های تطبیق محتوا با نیاز دانشجویان و فعالیت های مشارکتی رابطه معنی دار به وجود نیامده است. در مولفه توانایی های حرفه ای پایایی مرکب ۰/۳۴۰۱ به دست آمده است.
در مولفه صلاحیت های فردی و روابط انسانی طبق جدول شماره ۶-۴ بین سوالات جلب توجه- شیوایی بیان- تعامل با یادگیرندگان- تعامل با همکاران- ویژگی های ظاهری- ارتباط صمیمانه و انتقاد پذیر بودن دانشجویان رابطه معنی دار شکل گرفته است و در سوال های مدیریت حرفه ای و حفظ روابط انسانی رابطه معنی دار به وجود نیامده است. در مولفه صلاحیت های فردی و روابط انسانی پایایی مرکب ۰/۱۶۷۵ به دست آمده است.
در مولفه مهارت های ارزشیابی طبق جدول شماره ۶-۴ بین سوالات تحقق انتظارات- ارائه بازخورد- ارزیابی مستمر- برگزاری امتحانات دقیق رابطه معنی دار شکل گرفته است و در سوال عدالت در ارزشیابی رابطه معنی دار به وجود نیامده است. در مولفه مهارت های ارزشیابی پایایی مرکب۰/۲۹۶۲ به دست آمده است.
سوال سوم:
آیا خود- ارزیابی اساتید دانشکده های علوم انسانی و علوم پایه نسبت به مدل تدریس اثر بخش دارای تفاوت معناداری است؟
نتایج حاصل شده از سوال شماره سوم این پژوهش نشان دهنده آن است که در صلاحیت‌های فردی و روابط انسانی، تنها تفاوت‌های معنادار مربوط به تفاوت دانشکده ادبیات با سایر دانشکده‌ها است، به این ترتیب که در این روش، دانشکده ادبیات به شکل معناداری از دانشکده‌های تربیت بدنی، روان‌شناسی، علوم و فنی میانگین بالاتری دارد. در مهارت‌های ارزشیابی، میانگین دانشکده ادبیات به شکل معناداری پایین‌تر از دانشکده‌های تربیت بدنی و علوم است؛ میانگین دانشکده تربیت بدنی به شکل معناداری بالاتر از دانشکده‌های روان‌شناسی و دانشکده فنی است؛ میانگین دانشکده علوم به شکل معناداری بالاتر از دانشکده‌های روان‌شناسی و فنی است و در نهایت میانگین دانشکده کامپیوتر به شکل معناداری بالاتر از دانشکده فنی است. جهت پی بردن به این موضوع که آیا بین اعضای هیات علمی دانشکده‌های مختلف در روش‌ تدریس اثربخش تفاوت معناداری وجود دارد یا خیر، از تحلیل واریانس یک‌راهه[۶۰] استفاده شد.این تحلیل نشان می دهد که بین دانشکده‌های مختلف در تدریس اثربخش تفاوت معناداری در سطح ۰۵/۰وجود ندارد.
یکی از اهداف پژوهش پرداختن به این مساله بود که آیا مهارت‌های مختلف تدریس نسبت به هم تفاوت‌هایی دارند یا خیر؟ به عبارت دیگر چهار مهارت تدریس در مقایسه با هم از چه وضعیتی برخوردارند؟ برای بررسی این مساله از آزمون تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر استفاده شد که نتایج آن نشان میدهد که به صورت کلی بین مهارت‌های مختلف تدریس تفاوت معناداری وجود دارد. بر اساس اطلاعات جدول ۱۳-۴، توانایی طراحی تدریس نسبت به سه مهارت دیگر به صورت معناداری از میانگین بالاتری برخوردار است. توانایی حرفه‌ای نسبت به مهارت ارزشیابی به صورت معناداری از میانگین بالاتری برخوردار است. و در نهایت صلاحیت‌های فردی نیز نسبت به مهارت ارزشیابی به صورت معناداری از میانگین بالاتری برخوردار است.
۲-۵-بحث
در مولفه توانایی طراحی درس در پژوهش های تنگ[۶۱] (۱۹۹۷)، ظهور و اسلامی نژاد (۱۳۸۱)، شریفیان (۱۳۸۴)، عندلیب و احمدی (۱۳۸۶)، مظفری و همکارانش (۱۳۸۶)، قربانی و همکاران (۱۳۸۷)، رئوفی، شیخیان، ابراهیم زاده، طراحی، احمدی (۱۳۸۹)،شاخص های مورد پژوهش در توانایی طراحی درس اشاره گردیده است. تنگ (۱۹۹۷)با ارائه شاخص داشتن انتظارات از یادگیرندگان در پژوهش خود با مولفه توانایی طراحی درس در مدل پژوهش ما همسو می باشد . تنگ در مجموع پژوهش خود به این نتیجه دست یافته که تدریس همه ی استادان این دانشگاه اثربخش بوده است. ظهور و اسلامی نژاد(۱۳۸۱) در پژوهش خود با ارائه شاخص ویژگی های علم و دانش و ارائه مطالب نو با مولفه توانایی طراحی درس در مدل پژوهش ما همسو می باشد. در مجموع پژوهش خود به این نتیجه دست یافته که ارتباط معنی داری بین خصوصیات دانشجویان با اولویت بندی شاخص های تدریس اثربخش از دیدگاه آنان مشاهده نگردید. شریفیان(۱۳۸۴) در پژوهش خود با ارائه شاخص شروع و پایان مناسب درس با مولفه توانایی طراحی درس در مدل پژوهش ما همسو می باشد نتایج این تحقیق نشان داد که عملکرد اعضای هیأت علمی بر حسب دانشکده و مرتبه علمی تفاوت معنی داری نداشته، اما عملکرد آنان بر حسب سابقه تدریس متفاوت بوده است. عندلیب و احمدی(۱۳۸۶) در پژوهش خود با ارائه شاخص طراحی تدریس با مولفه توانایی طراحی درس در مدل پژوهش ما همسو می باشد نتایج این تحقیق نشان داد که که میانگین استادان این دانشگاه ( دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان) بالاتر از میانگین تعییین شده است و در مجموع تدریس استادان این دانشکده ها اثربخش بوده است.مظفری و همکارانش(۱۳۸۶) در پژوهش خود با ارائه شاخص ایجاد ارتباط میان موضوع درس با محیط کار با ۷۲% یکی از بیشترین عوامل تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان بوده است.قربانی و همکاران(۱۳۸۷) در پژوهش خود با ارائه شاخص نحوه سازماندهی و تنظیم درس با مولفه توانایی طراحی درس در مدل پژوهش ما همسو می باشد. نتایج این تحقیق نشان داد که یکی از مهمترین خصوصیات یک استاد خوب می باشد. رئوفی، شیخیان، ابراهیم زاده، طراحی، احمدی(۱۳۸۹) در پژوهش خود با ارائه شاخص برنامه ریزی جهت استفاده از تمام وقت کلاس با مولفه توانایی طراحی درس در مدل پژوهش ما همسو می باشد.
در مولفه توانایی حرفه ای با پژوهش های ویتانجی و ان دیرانگو[۶۲] (۲۰۰۵)، کاشین[۶۳] (۱۹۸۸)، شایسته فرد (۱۳۸۲)، مظفری و همکارانش (۱۳۸۶)، محدثی، فیضی و سالم صافی (۱۳۹۰)، عسگری و محجوب مؤدب (۱۳۸۸) شاخص های مورد پژوهش در توانایی حرفه ای اشاره گردیده است. ویتانجی و ان دیرانگو (۲۰۰۵)در پژوهش خود با ارائه شاخص نحوه ارائه آموزش با مولفه توانایی حرفه ای در مدل پژوهش ما همسو می باشد. نتایج تحقیق آنها نشان داد که به طور کلی کیفیت و اثربخشی تدریس استادان این دانشگاه در سطح پایینی قرار دارد.
کاشین (۱۹۸۸) در پژوهش خود با ارائه شاخص تشویق به مشارکت در میان دانشجویان با مولفه توانایی حرفه ای در مدل پژوهش ما همسو می باشد. نتایج تحقیق نشان داد که به عنوان شاخص تعیین کننده کیفیت تدریس ایده آل بوده است. مظفری و همکارانش در پژوهش خود با ارائه شاخص تسلط استاد در درس با مولفه توانایی حرفه ای در مدل پژوهش ما همسو می باشد. با ۸۷% یکی از بیشترین عوامل تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان بوده است. محدثی، فیضی و سالم صافی (۱۳۹۰) در پژوهش خود با ارائه شاخص توانایی در ایجاد ارتباط و مشاوره با مولفه توانایی حرفه ای در مدل پژوهش ما همسو می باشد. یافته های این پژوهش نشان داد که از دیدگاه اساتید، حیطه روش تدریس و از دیدگاه دانشجویان حیطه توانایی در ایجاد ارتباط و مشاوره مهمترین حیطه های اثرگذار بر اثربخشی تدریس می باشند. عسگری و محجوب مؤدب (۱۳۸۸) در پژوهش خود با ارائه شاخص روش تدریس با مولفه توانایی حرفه ای در مدل پژوهش ما همسو می باشد.
در مولفه صلاحیت های فردی و روابط انسانی با پژوهش های تنگ[۶۴] (۱۹۹۷)، کد[۶۵]) ۲۰۰۴)، گورنی[۶۶] (۲۰۰۷)، راما[۶۷] (۲۰۱۰)، ظهور و اسلامی نژاد (۱۳۸۱)، عندلیب و احمدی (۱۳۸۶)، معزی و همکاران (۱۳۸۸)، عسگری و محجوب مؤدب (۱۳۸۸)، شاخص های مورد پژوهش در صلاحیت های فردی و روابط انسانی اشاره گردیده است. تنگ در پژوهش خود با ارائه شاخص برخورد مؤدبانه استاد با دانشجویان با مولفه صلاحیت های فردی و روابط انسانی در مدل پژوهش ما همسو می باشد.
یافته های این پژوهش نشان داد که در مجموع تدریس همه ی استادان این دانشگاه اثربخش بوده است. کد در پژوهش خود با ارائه شاخص احترام گذاشتن به استعدادها و شیوه های یادگیری متنوع با مولفه صلاحیت های فردی و روابط انسانی در مدل پژوهش ما همسو می باشد. گورنی (۲۰۰۷)در پژوهش خود با ارائه شاخص تعامل مؤثر بین مدرس و فراگیر با مولفه صلاحیت های فردی و روابط انسانی در مدل پژوهش ما همسو می باشد. راما در پژوهش خود با ارائه شاخص شخصیت استاد با مولفه صلاحیت های فردی و روابط انسانی در مدل پژوهش ما همسو می باشد. ظهور و اسلامی نژاد(۱۳۸۱) در پژوهش خود با ارائه شاخص ایجاد مشارکت دانشجو در مباحث و ارتباط دوستانه با دانشجو با مولفه صلاحیت های فردی و روابط انسانی در مدل پژوهش ما همسو می باشد. ارتباط معنی داری بین خصوصیات دانشجویان با اولویت بندی شاخص های تدریس اثربخش از دیدگاه آنان مشاهده نگردید. عندلیب و احمدی در پژوهش خود با ارائه شاخص برخورداری از ویژگی های مطلوب شخصیتی با مولفه صلاحیت های فردی و روابط انسانی در مدل پژوهش ما همسو می باشد. در پایان نتایج نشان داد که میانگین استادان این دانشگاه ( دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان) بالاتر از میانگین تعییین شده است و در مجموع تدریس استادان این دانشکده ها اثربخش بوده است. معزی و همکاران در پژوهش خود با ارائه شاخص پذیرش انتقادات و پیشنهادات دانشجویان با مولفه صلاحیت های فردی و روابط انسانی در مدل پژوهش ما همسو می باشد. عسگری و محجوب(۱۳۸۸) مودب در پژوهش خود با ارائه شاخص شخصیت فردی دانشجویان با مولفه صلاحیت های فردی و روابط انسانی در مدل پژوهش ما همسو می باشد.
در مولفه مهارت های ارزشیابی با پژوهش های گورنی (۲۰۰۷)، راما (۲۰۱۰) ، برایتمن و همکاران (به نقل از آراسته و محمودی راد، ۱۳۸۲)، آراسته و محمودی راد (۱۳۸۲) شاخص های مورد پژوهش در مهارت های ارزشیابی اشاره شده است. گورنی(۲۰۰۷) در پژوهش خود با ارائه شاخص بازخورد مؤثری که فرایندهای یادگیری در کلاس را ایجاد می کند با مولفه مهارت های ارزشیابی در مدل پژوهش ما همسو می باشد. راما در پژوهش خود با ارائه شاخص نظارت مستمر با مولفه مهارت های ارزشیابی در مدل پژوهش ما همسو می باشد. برایتمن و همکاران در پژوهش خود با ارائه شاخص رعایت انصاف در امتحان با مولفه مهارت های ارزشیابی در مدل پژوهش ما همسو می باشد. آراسته و محمودی راد در پژوهش خود با ارائه شاخص ارزیابی با مولفه مهارت های ارزشیابی در مدل پژوهش ما همسو می باشد.
۳-۵- محدودیت های پژوهش
منظور از محدودیت های پژوهش این است که پژوهشگر در طول پژوهش خود با چه مشکلات و محدودیت هایی روبرو شده که باعث می شود کار او به تعویق افتاده و به سرعت پیش نرود.
همواره پژوهشگران در تحقیقات خود با محدودیت هایی مواجه هستند که بخشی از آنها حتی در ابتدای کار نیز خود را نشان می دهند . از عمده ترین ارکان تحقیق و پژوهش دسترسی به آمار و اطلاعات است . در این زمینه مشکلاتی وجود دارد که موجب شده خدمات تحقیقاتی از قبیل دسترسی به کتب ، مجلات ، آمار ، بانکهای اطلاعاتی  و … در کشور به راحتی ممکن نباشد . بخشی از این مشکل ناشی از فقدان یا کمبود هر یک از خدمات تحقیقات فوق است. و از سوی دیگر فرهنگ غلط ، سبب خصوصی تلقی کردن این موارد شده و در نتیجه افراد و موسسات بنوعی از انتقال یافته های خویش به دیگران خودداری می کنند .  از سوی دیگر متغیرهای ناخواسته که ممکن است حاصل طرحها و روش های ویژه ای باشند که در تحقیق بکارگرفته می شوند ، غالبا به گونه های مختلف ، اعتبار درونی و بیرونی تحقیق را به مخاطره می اندازند . باید آگاه بود که در تحقیقات علوم رفتاری ، کنترل یا حذف کامل این نوع عوامل غیر ممکن است . اما به هر حال سعی پژوهشگران بر آن است که این عوامل را حد الامکان پیش بینی ، شناسایی و تمام احتیاط های لازم را به منظور کاهش آنها بکار برند(دلاور،۱۳۸۶)

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  jemo.ir  مراجعه نمایید.

You may also like...